Plan zdjęciowy w sztuce operatorskiej to sposób kadrowania i kompozycji ujęcia względem filmowanego obiektu. Można go zdefiniować jako odległość między kamerą a obiektem albo jako to, jak dużą część obiektu widać w kadrze. O wielkości planu decydują ustawienie kamery oraz użyty obiektyw, a sam plan ma ogromny wpływ na to, jak film opowiada historię obrazem.
Plany zdjęciowe są jednym z filarów opowiadania obrazem — potrafią przekazać widzowi całą gamę emocji, punktów widzenia i informacji. Różne wielkości planów służą do komunikowania różnych aspektów sceny lub postaci; w zależności od zamierzonego efektu budują poczucie bliskości albo dystansu. Są też ważnym narzędziem, dzięki któremu twórca kieruje uwagę widza i podkreśla wybrane elementy sceny. Umiejętnie żonglując różnymi planami, filmowcy tworzą dla swojej widowni doświadczenie kinowe, które przyciąga wzrok i porusza emocje.
Oto zestawienie najważniejszych rodzajów planów wraz z przykładami:
Plan totalny (ELS): Ten plan pokazuje obiekt z bardzo dużej odległości i często służy do przedstawienia miejsca akcji albo uświadomienia widzowi skali. Przykład takiego ujęcia można zobaczyć w scenie otwierającej film „Lawrence of Arabia” (1962).
Lawrence of Arabia
Plan ogólny (LS): Ten plan pokazuje całą sylwetkę obiektu wraz z fragmentem otoczenia. Często służy do przedstawienia postaci lub miejsca akcji.
Revenant
Plan amerykański (MLS): Ten plan pokazuje obiekt od kolan w górę i często służy do ukazania fizycznej relacji między postaciami lub przedmiotami.
Birdman
Plan średni (MS): Ten plan pokazuje obiekt od pasa w górę i często wykorzystuje się go w scenach dialogowych albo do pokazania mowy ciała postaci.
Titanic
Półzbliżenie (MCU): Ten plan pokazuje obiekt od klatki piersiowej w górę i często służy do oddania emocji lub reakcji.
No Country for Old Men
Zbliżenie (CU): Ten plan pokazuje twarz obiektu w szczegółach i często służy do podkreślenia emocji lub istotnego dialogu.
Shining
Detal (ECU): Ten plan pokazuje niewielki fragment obiektu, na przykład oczy lub usta. Często wykorzystuje się go dla podkreślenia czegoś albo zbudowania poczucia bliskości.
Silence of the Lambs
Chcesz opanować wielkości planów i wznieść swoje umiejętności operatorskie na wyższy poziom? Obejrzyj mój zwięzły kurs „Fundamentals of Cinematography: Every Shot Size Explained”, w którym objaśniam najważniejsze plany zdjęciowe i ich funkcje. Niezależnie od tego, czy dopiero zaczynasz, czy jesteś doświadczonym filmowcem, ten kurs pomoże Ci dobrać właściwy plan tak, by gra Twoich aktorów naprawdę zabłysła. Omówimy każdy ważniejszy plan i zilustrujemy jego zastosowanie oraz profesjonalne słownictwo przykładami z moich własnych filmów i z innych znanych produkcji.
Inny podział planów zdjęciowych znajdziesz w tym wpisie: Shot Sizes – Subdivision by how many subjects are in the frame