„The Creator” 2023, reż. Gareth Edwards
W nieustannie zmieniającym się świecie kina co jakiś czas trafiamy na filmy, które podważają nasze wyobrażenia i przesuwają granice tego, co da się pokazać na ekranie. „Creator” to właśnie taki tytuł – fascynujące widowisko, w którym ujawnia się ciekawa dwoistość między znakomitymi efektami wizualnymi a całkowicie konwencjonalnym sposobem opowiadania. O ile sama fabuła pozostawiła mnie z poczuciem niedosytu, o tyle muszę przyznać, że pod względem efektów wizualnych film sprawdza się wyjątkowo dobrze. Przyjrzyjmy się obu stronom tej intrygującej propozycji.
Oklepana konstrukcja fabuły: przewidywalność w „Creatorze”
Opowieść „Creatora” utkano z nici nad wyraz przewidywalnej struktury, skrupulatnie trzymającej się ośmiosekwencyjnego schematu z punktem zwrotnym co piętnaście minut. Prymat fabuły nad bohaterami widać od samego początku – postacie zostają sprowadzone do pustych figur przemierzających dobrze wydeptaną ścieżkę. Brak jakiegokolwiek odstępstwa od oczekiwanych rytmów sprawia, że widz łaknie świeżości i głębi.
Problem pogłębia brak rozwoju postaci, który pozbawia bohaterów sensownych przemian. W świecie napędzanym fabułą, a nie ewolucją charakterów, emocjonalne zaangażowanie widowni słabnie, rodząc poczucie dystansu, które psuje cały seans.
Szablonowe sceny pościgów: znajome echo Rambo
„Creator” przedstawia nam bohatera, który – niestety – uderzająco przypomina ikoniczny archetyp Rambo. Akcja rozkręca się, gdy wysocy rangą wojskowi zmuszają protagonistę do podjęcia misji – to chwyt wytarty do cna przez niezliczone powtórzenia w historii kina. Poczucie, że wszystko to już znamy, rozmywa siłę rażenia, zamieniając fabułę w kolaż pościgów widzianych już w dziesiątkach filmów akcji.
Powierzchowne próby pogłębienia: antagoniści i ich płytkie historie. Trzeba oddać „Creatorowi”, że stara się tchnąć odrobinę głębi w swoje postacie, zwłaszcza w antagonistów. Główna przeciwniczka – pogrążona w żałobie matka, która straciła synów w wojnie z robotami – oraz wzruszające pożegnanie żołnierza piechoty morskiej (który najwyraźniej chce powiedzieć żonie, że ją kocha) wskazują na próbę nadania tym figurom ludzkiego wymiaru. Mimo to wysiłki te sprawiają wrażenie niespójnych, niemal wciśniętych w opowieść na siłę, bez płynnego wkomponowania w jej całość.
Wypowiedzi złoczyńców o rodzinie to zaledwie emocjonalne zapchajdziury, dorzucone po to, by wzbudzić współczucie w konkretnych scenach, a nie po to, by budować te postacie jako całość. Filmowi nie udaje się odsłonić człowieczeństwa kryjącego się za ich mrocznymi czynami, przez co momenty te wydają się wymuszone i emocjonalnie zimne.
Jak pogodzić cuda CGI z nowatorstwem opowieści
„Creator” to paradoksalne zestawienie przełomowego CGI z narracją uwięzioną w konwencjach własnego gatunku. Podczas gdy zespół od efektów wizualnych przesuwa granice tego, co możliwe w portretowaniu robotów o ludzkich rysach, twórcy opowieści pozostają przywiązani do szablonowego podejścia. Gdy podziwiamy te oszałamiające obrazy, przypomina nam się, że prawdziwa magia kina rodzi się dopiero wtedy, gdy techniczna błyskotliwość spotyka się z nowatorskim opowiadaniem. W przypadku „Creatora” wyzwaniem jest zrzucenie okowów przewidywalności i pozwolenie, by fabuła rozwijała się równie dynamicznie jak wykorzystywane w filmie CGI.
Dystopijne echa: wpływ „Dystryktu 9” na styl wizualny „Creatora”
Surowa faktura i retrofuturystyczny styl „Creatora” noszą niewątpliwe piętno wpływowego „Dystryktu 9”. Podobnie jak tamten film, „Creator” przyjmuje szorstką, chropowatą estetykę, która nadaje jego futurystycznemu światu poczucie realności. Zdjęcia i projekt plastyczny czerpią inspirację z surowego, niemal dokumentalnego charakteru „Dystryktu 9”, wyposażając „Creatora” w odrębny język wizualny. Wpływ ten widać nie tylko w ogólnej atmosferze, lecz także w sposobie przedstawienia dystopijnej przyszłości, która wydaje się namacalna i zamieszkana – co dokłada filmowemu światu dodatkową warstwę autentyczności.
Płynne połączenie: CGI i prawdziwi aktorzy tchnący życie w roboty
Pomimo fabularnych słabości „Creatora” nie sposób nie podziwiać kinowej wirtuozerii jego efektów CGI. Twórcy filmu obrali godną pochwały strategię, płynnie łącząc CGI z grą prawdziwych aktorów, by tchnąć życie w robotyczne postacie. Co istotne, twarze tych robotów odzwierciedlają ludzką mimikę, umiejętnie odegraną przez utalentowanych aktorów. Intrygującym elementem tego podejścia jest świadoma decyzja, by oznakę ich robotycznej natury umieścić z tyłu głowy, unikając pułapki prób oddawania emocji za pomocą sztucznej mimiki.
Podejście to ostro kontrastuje z innymi filmami, które próbowały przedstawić humanoidalne roboty. Weźmy choćby „Chappiego” Neilla Blomkampa. Choć „Chappie” mógł się pochwalić imponującym CGI, projekt tytułowego robota był celowo mechaniczny i nieludzki. Wybór ten, choć wizualnie efektowny, utrudniał widzom emocjonalne utożsamienie się z Chappiem na głębszym poziomie.
W ludzkiej twarzy kryje się coś naprawdę niezwykłego, czego w kwestii wywoływania empatii po prostu nie da się odtworzyć. W „Chappiem”, mimo imponujących animacji i emotikonowych min wyświetlanych na ekranie robota dla oddania uczuć, efekt nie dorównuje temu, co potrafi ludzka twarz. Nawet przy zaawansowanym CGI i przemyślanych rozwiązaniach projektowych emocjonalna siła ludzkiego oblicza pozostaje nie do pobicia.
„Creator” obiera natomiast odwrotną drogę. Zachowując ludzkie twarze i mimikę aktorów, pozwala widowni łatwiej związać się z robotycznymi postaciami. Decyzja ta odwołuje się do naszej wrodzonej zdolności odczytywania i reagowania na ludzkie sygnały mimiczne, tworząc bardziej bezpośrednią i silniejszą więź emocjonalną. Podkreśla to zarazem przewodni motyw filmu – zacieranie się granicy między człowiekiem a sztuczną inteligencją – i sprawia, że filozoficzne pytania leżące u sedna opowieści stają się bliższe i mocniej odczuwalne.
Na granicy możliwości: mimika w CGI a podejście „Creatora”
Przemysł filmowy od dawna mierzy się z wyzwaniem odtworzenia realistycznej mimiki za pomocą technologii CGI. Mimo poczynionych postępów nawet najbardziej zaawansowana technika motion capture zawodzi, gdy próbuje odwzorować subtelną ekspresję ludzkiej twarzy. O ile filmy takie jak „Avatar” zbliżyły się do oddania żywych emocji, o tyle „Creator” wybiera osobną ścieżkę. Zamiast walczyć z ograniczeniami cyfrowej animacji twarzy, twórcy pomysłowo przekierowują uwagę na zachowanie autentyczności aktorskich kreacji. Tym samym przyznają, że obecna technologia ma swoje granice, i wykroili dla „Creatora” odrębną niszę w pejzażu kina.
Nowatorstwo mimo ograniczeń: wyjątkowy wkład „Creatora” w kino
Martin Scorsese powiedział kiedyś o filmach Marvela tak:
„Szczerze mówiąc, najbliższe skojarzenie, jakie przychodzi mi do głowy – przy całym kunszcie ich wykonania i aktorach dających z siebie wszystko w tych okolicznościach – to parki rozrywki. To nie jest kino ludzi próbujących przekazać drugiemu człowiekowi emocjonalne i psychologiczne przeżycia”.
Zgadzam się i sądzę, że „Creatora” można zaliczyć do takich właśnie filmów. Trzeba jednak oddać twórcom, że znaleźli delikatną równowagę między wizualnym nowatorstwem a wiernością aktorskiej ekspresji. Przenikliwie dostrzegli przepaść, która wciąż dzieli nas od wiernego odtworzenia zawiłości ludzkiej twarzy za pomocą CGI, i postawili na kreatywne obejście. W miarę jak branża zbliża się do zasypania tej technologicznej przepaści, „Creator” pozostaje świadectwem pomysłowości potrzebnej, by poruszać się w obrębie dzisiejszych ograniczeń, przesuwając jednocześnie granice tego, co możliwe w dziedzinie efektów wizualnych.