W produkcji filmowej i wideo wielkość planu (ang. field size lub shot size) określa, jaka część fotografowanego obiektu mieści się w kadrze kamery. To sposób opisania względnej odległości między kamerą a filmowanym obiektem, a zarazem jeden z podstawowych elementów wizualnego opowiadania historii w filmie.
Najbardziej podstawowe wielkości planu w sztuce operatorskiej omówiliśmy w TYM WPISIE. Oprócz wielkości planu ujęcia można rozróżniać także ze względu na liczbę osób w kadrze. Oto najbardziej podstawowe przykłady:
Plan dwuosobowy (Two Shot)
W tym ujęciu w kadrze widać jednocześnie dwie postacie — często po to, by pokazać łączącą je relację lub dynamikę.
Przykład takiego ujęcia można zobaczyć w „Pulp Fiction” (1994), gdzie w planie dwuosobowym pojawiają się Vincent Vega (John Travolta) i Jules Winnfield (Samuel L. Jackson), gdy rozmawiają o znaczeniu masażu stóp.
Ujęcie zza ramienia (Over-the-Shoulder Shot, OTS)
W tym ujęciu jedną postać widzimy zza ramienia drugiej — chwyt często stosowany w scenach dialogowych. Ujęcia OTS zwykle służą do powiązania postaci w przestrzeni sceny, dając poczucie ciągłości przestrzennej i pomagając zbudować relacje między bohaterami. Pokazując obie postacie w jednym kadrze, pozwalają widzowi obserwować reakcje każdej z nich w trakcie rozmowy czy wzajemnej interakcji. Bywa to szczególnie skuteczne w scenach nasyconych dialogiem, w których reakcje poszczególnych postaci stanowią ważną część emocjonalnego oddziaływania sceny.
Świetnym tego przykładem jest scena z „To nie jest kraj dla starych ludzi”, w której Anton Chigurh grozi sprzedawcy.
Ujęcia OTS to narzędzie, które spaja obie postacie w przestrzeni i sprawia, że napięcie staje się bardziej wyczuwalne.
Ujęcie z punktu widzenia (Point-of-View Shot, POV)
To ujęcie pokazuje to, co postać widzi z własnej perspektywy — często po to, by wprowadzić widza w jej położenie.
W „Absolwencie” (1967) jest słynne ujęcie POV, w którym widz ogląda świat przez maskę do nurkowania bohatera, Benjamina, granego przez Dustina Hoffmana.
W tym ujęciu widzimy zniekształcony obraz świata, jakbyśmy znajdowali się pod wodą — przedmioty wydają się większe i bliższe, niż są w rzeczywistości. To ujęcie POV podkreśla uczucie zagubienia i niepewności Benjamina, który próbuje odnaleźć się w zawiłościach dorosłego życia. Buduje też poczucie oderwania i wyobcowania ze świata — motyw powracający przez cały film. Ostatecznie to ujęcie POV jest sugestywnym wizualnym odwzorowaniem wewnętrznego rozdarcia Benjamina i jego poczucia odłączenia od otaczającego go świata.
Chcesz opanować wielkości planu i wznieść swoje umiejętności operatorskie na wyższy poziom? Obejrzyj mój zwięzły kurs „Fundamentals of Cinematography: Every Shot Size Explained”, w którym wyjaśniam najważniejsze wielkości planu i ich funkcje. Niezależnie od tego, czy dopiero zaczynasz, czy jesteś doświadczonym filmowcem, ten kurs pomoże ci wybrać właściwą wielkość planu tak, by gra twoich aktorów naprawdę zabłysła. Przejdziemy przez każdą ważniejszą wielkość planu i zilustrujemy jej zastosowanie oraz fachowe słownictwo przykładami z moich własnych filmów i innych znanych produkcji.