Manodrome: film z wadami, lecz fascynujące studium męskiej desperacji

Jesse Eisenberg w filmie „Manodrome” (2023)

„Manodrome” w reżyserii i według scenariusza Johna Trengove’a to wstrząsające i skłaniające do myślenia studium męskiej furii, toksycznych ideologii oraz uwodzicielskiej siły ekstremizmu w obliczu osobistego kryzysu. W centrum filmu stoi Ralphie, głęboko zagubiony mężczyzna, którego Jesse Eisenberg gra z niepokojącą siłą przekonania. Film ma swoje słabości, a mimo to ogląda się go z napięciem — za sprawą ważnych tematów, mocnych kreacji aktorskich i artystycznej ambicji.

Pełen empatii portret w wykonaniu Jesse’ego Eisenberga

Obsadzenie Eisenberga w roli Ralphiego to posunięcie wręcz mistrzowskie. Jego typowo intelektualna, nerwowa osobowość ekranowa zderza się z próbami Ralphiego, by wcielić się w bardziej tradycyjną, stoicką męskość — i tym samym uwydatnia fundamentalny dyskomfort bohatera we własnej skórze. Dzięki grze Eisenberga widzimy człowieka zmagającego się z całym kłębowiskiem wewnętrznych konfliktów: traumą porzucenia, kompleksami dotyczącymi własnego ciała, wypartą seksualnością i tlącym się gniewem.

Widać wyraźnie, że Trengove chce, byśmy Ralphiego pożałowali, a Eisenberg robi wszystko, by wzbudzić w nas współczucie dla tej zagubionej duszy. Przebłyski człowieczeństwa dostrzegamy w jego kontaktach z nowo narodzonym synem oraz w trosce przyjaciela, który początkowo zaprosił go do grupy skupionej wokół męskości. Te momenty sugerują szansę na odkupienie, nadzieję, że Ralphie zdoła zawrócić znad przepaści.

Mocne strony „Manodrome”

1. Ważny temat: „Manodrome” podejmuje aktualny i istotny problem wyobcowanych młodych mężczyzn, którzy padają ofiarą mitu o dominacji samca alfa. To zagadnienie domaga się zgłębienia i zrozumienia w obecnym klimacie kulturowym.

2. Znakomite aktorstwo i jakość produkcji: Mimo że to film niezależny, „Manodrome” imponuje wartością produkcyjną i utalentowaną obsadą. Jesse Eisenberg daje zaangażowaną, pełną niuansów kreację Ralphiego, nadając głębię tej wymagającej roli.

3. Prowokacyjna wieloznaczność: Film nieustannie każe widzowi zgadywać, co dzieje się w świecie wewnętrznym głównego bohatera. Część tej niejednoznaczności może wynikać z ograniczeń twórców, ale znaczna jej część wydaje się zamierzona i zgodna z artystyczną, kinowo-offową wrażliwością filmu.

4. Idealny metraż: Przy 95 minutach „Manodrome” zachowuje dobrą równowagę między złożonością postaci a czasem trwania. W epoce rozdętych metraży, zwłaszcza u uznanych reżyserów, ten film nie nadużywa naszej cierpliwości. Jako twórca filmowy, który przez lata obejrzał niezliczone obrazy, coraz bardziej męczę się filmami niepotrzebnie rozwlekanymi, które przez swoją nadmierną długość często zmuszają mnie do oglądania ich na kilka posiedzeń.

Nieuchronność upadku

Te przebłyski nadziei są jednak ulotne i giną w nieustannym staczaniu się Ralphiego w dół. W miarę jak coraz bardziej wplątuje się on w toksyczną ideologię Dana, granego przez Adriena Brody’ego, i jego sekciarskiej grupy, zachowanie Ralphiego staje się coraz bardziej gwałtowne i autodestrukcyjne. Wyładowuje się na ciężarnej dziewczynie, zaniedbuje swoje obowiązki i znika w pokręconym świecie „Manodrome”.

I tu ujawnia się śmiertelna wada filmu. Mimo najlepszych starań Eisenberga upadek Ralphiego wydaje się nieunikniony, z góry przesądzony przez bezkompromisową ponurość scenariusza. Nie ma tu żadnych prawdziwych punktów zwrotnych, żadnych momentów, w których trajektoria bohatera mogłaby się odmienić. Przebłyski nadziei — troska o syna, zatroskanie przyjaciela — okazują się ostatecznie zbyt krótkie i zbyt błahe, by zrównoważyć przytłaczającą ciemność. Nigdy naprawdę nie wpływają na wewnętrzny proces, jaki przechodzi bohater.

Film z wadami, lecz wartościowy

Mimo swoich niedoskonałości uważam, że „Manodrome” to film, który warto obejrzeć i o którym warto rozmawiać. Sam będąc twórcą filmowym, przez lata obejrzałem niezliczone obrazy i zmęczyły mnie produkcje szablonowe, robione „na jedno kopyto”. Pociągają mnie filmy, które podejmują ryzyko i rzucają widzowi wyzwanie, nawet jeśli nie do końca się to udaje.

Co można było zrobić lepiej

1. Zaszczepienie nadziei: Jedną z głównych słabości filmu jest nieustępliwa ponurość drogi Ralphiego. Twórcy być może tak to zaplanowali, ale zaszczepienie odrobiny prawdziwej nadziei czy możliwości odkupienia mogłoby uczynić zmagania Ralphiego bardziej wciągającymi i poruszającymi. Nie wierzymy naprawdę, że Ralphie jest w stanie powstrzymać swój upadek w otchłań przemocy i rozpaczy. Nawet gdyby twórcy chcieli, by główny bohater skończył źle, a film był tragedią, znacznie mocniej wybrzmiałby, gdyby pozytywne wpływy w jego życiu były naprawdę istotne, a jego wewnętrzna walka bardziej odczuwalna. Danie Ralphiemu realnej szansy na odkupienie — nawet jeśli ostatecznie by poległ — dodałoby głębi i niuansów drodze tej postaci.

2. Niedopracowane wątki poboczne: Scenariusz wprowadza kilka potencjalnie interesujących wątków pobocznych, takich jak niepokój przyjaciela Ralphiego o sektę i ich rozmowy przy noszeniu drewna na opał, które coraz bardziej ich od siebie oddalają. Ten motyw był intrygujący, lecz nigdy nie został w pełni rozwinięty — zaprzepaszczono okazję, by zasiać w Ralphiem prawdziwą wątpliwość co do szkód, jakie sekta mogła wyrządzić w jego życiu. Podobnie seksualna fascynacja Ralphiego kolegą z siłowni to kolejny obiecujący trop, którego potencjał — jeśli chodzi o znaczenie dla głównego bohatera — nigdy nie zostaje w pełni wykorzystany. Te wątki poboczne mogły być potężnymi narzędziami, by ukazać wewnętrzny konflikt Ralphiego i możliwość pójścia inną drogą, pozostają jednak niewykorzystane i ostatecznie sprawiają wrażenie zmarnowanych okazji do nadania złożoności jego przemianie.

3. Niespójna logika postaci: Niektóre zwroty akcji, jak odejście dziewczyny Ralphiego i porzucenie przez nią nowo narodzonego dziecka, wydają się niedostatecznie przygotowane. Decyzja dziewczyny, choć miała podnieść stawkę, sprawia wrażenie sztucznej, ponieważ jej postać nigdy nie została przedstawiona jako emocjonalnie niestabilna czy zdolna do porzucenia własnego dziecka. Przy budowaniu przekonującej opowieści kluczowe jest przygotowanie gruntu pod najważniejsze decyzje bohaterów i rozwój fabuły. Przedstawienie dziewczyny Ralphiego jako osoby potencjalnie niestabilnej już od samego początku uczyniłoby jej ostateczną decyzję bardziej wiarygodną i poruszającą. Zwroty akcji mające podnieść stawkę są niezbędne, by popychać historię naprzód, ale trzeba na nie zapracować poprzez staranne budowanie postaci i zapowiadanie przyszłych wydarzeń. Zaniedbanie tego potrafi podważyć autentyczność opowieści i wyrwać widza z zanurzenia w historii.

W rezultacie film staje się jednowymiarowym portretem destrukcji mężczyzny. Choć może taki właśnie był zamysł Trengove’a — bezkompromisowe ukazanie uwodzicielskiej siły i konsekwencji toksycznej męskości — brak jakiejkolwiek prawdziwej nadziei czy odkupienia pozbawia opowieść dramatycznego napięcia. Pozostaje nam biernie przyglądać się, jak Ralphie stacza się coraz niżej, bez poczucia, że możliwy jest inny finał.

Echa „Taksówkarza” i „Podziemnego kręgu”

Porównania do „Taksówkarza” i „Podziemnego kręgu” są nieuniknione, zważywszy na wspólne tematy męskiego wyobcowania i uwodzicielskiej siły ideologii opartych na przemocy. Podobnie jak Travis Bickle i Narrator, Ralphie to człowiek, który czuje się odcięty od otaczającego go świata i szuka przynależności oraz sensu w zupełnie niewłaściwych miejscach.

Tam jednak, gdzie tamte filmy posługiwały się narracją z offu, by w pełni zanurzyć nas w pokręconym światopoglądzie swoich bohaterów, „Manodrome” trzyma nas na pewnym dystansie. Jesteśmy świadkami przeżyć Ralphiego, ale nie jego wewnętrznych myśli, przez co bohater bywa nieco nieprzenikniony. Ten wybór pozbawia film części owego niepokojącego współuczestnictwa, które czyni „Taksówkarza” i „Podziemny krąg” tak przejmującymi — nigdy bowiem nie zostajemy zmuszeni, by stawić czoła własnej, potencjalnej zbieżności z punktem widzenia Ralphiego.

Ukryte znaczenie

Ta analiza byłaby niepełna, gdybym nie spróbował z całych sił uchwycić, o czym właściwie jest ten film. Ukryte znaczenie filmu to leżące u podstaw przesłanie lub temat, który twórca stara się przekazać poprzez fabułę, postacie i symbolikę, nie wyrażając go wprost w dialogach czy narracji. Moim zdaniem w „Manodrome” twórcy postawili na:

„Niepohamowana toksyczna męskość i uwodzicielska siła ekstremistycznych ideologii potrafią sprowadzić bezbronnych i zagubionych mężczyzn na ścieżkę destrukcji, izolacji i przemocy, gdy szukają oni poczucia przynależności i sensu.”

Przesłanie to nigdy nie zostaje w filmie wyrażone wprost — jest natomiast wzmacniane przez elementy symboliczne, przemiany postaci i ogólną trajektorię opowieści.

Spróbujmy teraz znaleźć krótszą wersję tej myśli, przydatną w pracy na planie filmowym. Destylując ukryte znaczenie filmu w tak dobitne, zwięzłe zdanie, reżyser może utrzymać laserowo precyzyjne skupienie na centralnym temacie opowieści przez cały proces produkcji. Takie zdanie nieustannie przypomina o celu filmu i pomaga podejmować decyzje dotyczące gry aktorskiej, zdjęć, montażu i innych aspektów pracy filmowej. Dla reżysera posiadanie w głowie tak jasnej i mocnej frazy bywa bezcenne przy szybkich decyzjach na planie i przy udzielaniu wskazówek obsadzie i ekipie. Ta krótka wersja działa jak osobista latarnia, zapewniając, że każdy twórczy wybór pozostaje zgodny z sednem przesłania filmu.

Przyjmijmy:

„Niepohamowana męskość rodzi destrukcję.”

Ta krótka wersja ukrytego znaczenia jest jak cios w twarz — przykuwa uwagę, prowokuje do myślenia i zostawia trwały ślad, dokładnie tak, jak zamierza to sam film. Stanowi mocne i zwięzłe ujęcie centralnego tematu obrazu.

Słowo „niepohamowana” sugeruje brak powściągliwości czy kontroli, natomiast „rodzi” niesie w sobie sens wzrostu lub rozprzestrzeniania się. To zestawienie słów uwypukla podstępną naturę toksycznej męskości oraz to, jak — pozostawiona bez sprzeciwu — potrafi się jątrzyć i dawać początek destrukcyjnym zachowaniom i skutkom.

Dodanie słowa „destrukcję” wprowadza warstwę przemocy i dosadności, podkreślając opłakane konsekwencje, jakie może przynieść niepohamowana toksyczna męskość. To wstrząsające przypomnienie o potencjalnej krzywdzie, jaką można wyrządzić zarówno sobie, jak i otoczeniu, gdy agresywnym, apodyktycznym i emocjonalnie niedojrzałym formom męskości pozwala się szaleć bez ograniczeń.

Nie jest idealny, ale i tak go obejrzyj

Ostatecznie „Manodrome” to film z wadami, lecz fascynujący — studium męskiej desperacji i mrocznej uwodzicielskiej siły ekstremizmu. To film, który rzuca wyzwanie i niepokoi, a czyniąc to, spełnia jedną z kluczowych ról kina artystycznego. Tym, którzy zechcą zmierzyć się z jego trudnymi tematami i niedoskonałym wykonaniem, „Manodrome” oferuje skłaniające do myślenia i zapadające w pamięć doświadczenie filmowe.